Trudności z dziećmi – przyczyny

PRZYCZYNY POWSTAWANIA TRUDNOŚCI WYCHOWAWCZYCH

Dość trudno jest sklasyfikować rodzaje trudności wychowawczych, dlatego, że objawy trudności dzieci nie są stałe, lecz ulegają zmianie wraz z wiekiem, a ponadto są zależne od środowiska, w którym dziecko przebywa.

Mimo że w rzeczywistości istnieje wiele wzajemnie warunkujących się czynników, które powodują powstawanie trudności wychowawczych, dokonując ich analizy dzieli się je najczęściej na przyczyny:
1. występujące w środowisku rodzinnym;
2. tkwiące w samych uczniach;
3. istniejące w środowisku szkolnym.

Pierwszym czynnikiem wpływającym na niepowodzenia szkolne są warunki społeczne, a przede wszystkim środowisko rodzinne dziecka:
- sytuacja materialna rodziny,
- prace ucznia wykonywane w domu,
- warunki odrabiania prac domowych,
- liczebność rodzeństwa,
- atmosfera domowa,
- poziom świadomości wychowawczej rodziców,
- alkoholizm,
- rozbicie rodziny,
- dbałość o dziecko i jego wychowanie,
- współpraca rodziców lub opiekunów dziecka ze szkołą,
- poziom kulturalny i moralny życia domowego,
- ujemne lub dodatnie wpływy otoczenia.

Drugim czynnikiem, od którego zależą wyniki pracy dydaktycznej, jest sam uczeń, jego stan zdrowia, zadatki dziedziczne w postaci funkcjonowania zmysłów, zdolności, określony temperament oraz jego rozwój ogólny, na który składa się zdobyta wiedza, doświadczenie, życie uczuciowe, cechy charakteru, rozwój aktywności, samodzielności, dociekliwości, wytrwałości w dążeniu do celu, odpowiednich zainteresowań i zamiłowań oraz tendencji samokształceniowych. Duży wpływ na powstawanie niepowodzeń szkolnych mają zakłócenia rozwoju psychofizycznego dziecka. Osiąganie powodzeń szkolnych utrudniają:
- defekty wzroku, słuchu oraz wszelkie choroby i urazy pogarszające stan zdrowia dziecka, wypadki i inne zdarzenia losowe,
- obniżona sprawność intelektualna dziecka, obniżony poziom inteligencji,
- zaburzenia w funkcjonowaniu receptorów i narządów ruchu,
- opóźnienie rozwoju procesów umysłowych,
- różne zakłócenia w rozwoju uczuciowości, motywacji i postaw, a także związane z nimi zaburzenia funkcjonowania społecznego.

Czynniki te bardzo często tworzą skomplikowany splot niekorzystnych dla nauki warunków. Szybko staje się on tak złożony, że po pewnym okresie niepowodzeń szkolnych otoczenie dziecka nie może już stwierdzić, co było pierwotnym źródłem trudności w nauce, a co jest konsekwencją niepowodzeń.

Trzecim czynnikiem, od którego zależą powodzenia szkolne, jest nauczyciel i narzędzia jego działalności oraz sama szkoła.

Pani Aleksandra Różnowska w czerwcu 2005 r. przeprowadziła badania na grupie młodzieży w wieku lat 15, w celu poznania przyczyn trudności wychowawczych. A oto ich wyniki.

Badania pozwoliły stwierdzić, że na trudności wychowawcze młodzieży gimnazjalnej wpływają poszczególne czynniki, takie jak:
1. Słaby autorytet ojca, słaba więź lub nawet brak więzi z ojcem
Ankietowani uczniowi zdecydowanie częściej wskazywali matkę i pozostałych członków rodziny jako osoby znaczące. Brak więzi bardzo często może doprowadzić do oddalenia się ojca od spraw dziecka, jego trudności i problemów. Autorytet ojca jest szczególnie ważny dla dorastających chłopców w wieku gimnazjalnym.
2. Brak wzorca osobowego w życiu młodego dorastającego człowieka
Jednym z ważnych elementów ułatwiających bądź utrudniających kształtowanie charakterów młodych ludzi jest określony wzorzec osobowy. Każdy człowiek obserwuje życie różnych osób. Jednych nazywa idolami, innych bohaterami. Brak posiadania wzorców bądź ideałów powoduje, że osoba zaczyna uprawiać filozofię motylka. Troszkę na jednym kwiatku, troszkę na drugim, a tak naprawdę to na żadnym.
3. Pozycja społeczna ucznia w klasie
Analizując przeprowadzone badania zaobserwowałam niepokojące zjawisko wśród ankietowanej młodzieży, iż uczniowie „lubiani” i „bardzo lubiani” to często osoby sprawiające trudności wychowawcze, a będące jednocześnie „wzorem do naśladowania” dla pozostałych wychowanków klasy.
4. Skrajne style wychowawcze
W przeprowadzonych badaniach występuje bardzo rzadko lub brak stylu wychowawczego łączącego w sobie jednocześnie dwie zasady: „miłości i dobroci” oraz „surowości i kary”, a będącego najbardziej odpowiednim dla prawidłowego rozwoju osobowości dziecka.
5. Brak udziału w szkolnych kołach edukacyjnych i zajęciach edukacyjnych
Młodzież w bardzo małym stopniu uczestniczy w zajęciach edukacyjnych, kółkach zainteresowań, co źle wpływa na ich rozwój, ponieważ dziecko nie czuje potrzeby rozwoju, a przez to nie uczy się systematyczności, pewnego poukładania i obowiązku.
6. Formy spędzania wolnego czasu
Bardzo niepokojącym zjawiskiem jest także problem spędzania wolnego czasu przez młodzież, która najczęściej przebywają „poza domem”, „na ulicy” która ich wychowuje i uczy najczęściej tych złych zachowań, zasad i norm.
7. Brak zainteresowań

Badana przeze mnie grupa dorastających ludzi bardzo rzadko wymieniała jako sposób spędzania wolnego czasu czytanie książek, pomoc w domu rodzicom, uprawianie sportów czy własne hobby.
Analiza badań pozwala na stwierdzenia, że dzisiejsza młodzież cierpi na brak zainteresowań, powodujący, iż woli po prostu siedzieć w domu, a nawet się nudzić niż robić coś, coś co może jej sprawiać przyjemność, a przy okazji przynieść jakieś korzyści. Nie należy w większości do żadnych organizacji czy klubów.

Przynależność do nieformalnych grup pozaszkolnych, rówieśniczych ogranicza się tylko do spotkań w kręgu znajomych, nie niesie za sobą żadnych rozwijających się przyjemności, zainteresowań czy hobby.

Podsumowanie

Wyniki przeprowadzonych badań dotyczących trudności wychowawczych młodzieży gimnazjalnej we współczesnej szkole, dzięki znajomości czynników, które je wywołują, mogą być pomocne w rozpoznawaniu i przeciwdziałaniu tym trudnościom.
Jak mówi Zbigniew Kwieciński, młodzież potrzebuje się stykać z dorosłymi, którzy wiele umieją, którzy są godni szacunku, z którymi można się identyfikować13.
Brak znaczących dorosłych w codziennym życiu powoduje, że młodzież poszukuje wzorów, nie zawsze pozytywnych, zgodnych z oczekiwaniami rodziców, wychowawców, pedagogów, na własną rękę.

Opracowanie: Pedagog B. Sagan

Top